ตัวสะกดในภาษาขืน และการออกเสียง

เราได้รู้จักพยัญชนะ สระ และก็วรรณยุกต์ไปแล้ว เนื้อหานี้ จะมาดูเกี่ยวกับ ตัวสะกด ซึ่งในภาษาไทย จะหมายถึง พยัญชนะท้ายคำ หรือท้ายพยางค์ ที่ตามหลังสระ เพื่อทำหน้าที่กำหนดเสียงให้เป็นไปตามมาตราต่างๆ สำหรับในภาษาขืน จะเรียกว่า ตัวพัด ประกอบไปด้วย 6 ตัวดังนี้

ถ้าเทียบกับตัวสะกดในภาษาไทย ก็คือ แม่กก แม่กง แม่กด แม่กน แม่กบ และ แม่กม

รูปแบบใช้งาน จะมี 2 แบบคือ เขียนต่อท้าย กับเขียนซ้อนด้านล่าง ขึ้นกับกรณี เช่น สมมติตัวก่อนหน้า มีหางอยู่แล้วอย่างพวกพยัญชนะหางยาว อย่าง ᩌ เราก็จะเขียนต่อด้านหลังแทน เช่น ᩉ᩠ᨾᨠ ถ้าไม่มี ก็จะใส่ซ้อนด้านล่าง เช่น ᨠ᩠ᨠᩥ

สำหรับตัว น่ะพัด จะมี 3 ตัว แบบที่ใส่ท้าย 2 ตัว คือ ᨶ (น่ะ) กับ ᩁ (ร่ะ) และแบบซ้อนใต้ 1 ตัว เรียรกวา หางนาก ᩠ᨶ โดยตัว ᩁ (ร่ะ) จะใช้แทนตัว ᨶ (น่ะ) เช่น ᩉ᩠ᩅᩢᨶ (แบบนี้ไม่นิยม) จะแทนด้วย ᩉ᩠ᩅᩢᩁ

เมื่อนำ ตัวพัด มารวมกับ ไม้สระ จะเกิด เป็นไม้สระ เพิ่มเติม ดังนี้
* สระเสียงสั้น แทนด้วยพื้นหลังสีเหลือง สระเสียงยาว แทนด้วยพื้นหลังสีเขียว
** สระเสียงสั้น จะใช้กับ ไม้หยัก ไม้ซัด ไม่ได้ (ก็คือ ไม่ใส่วรรณยุกต์)

** ในภาษาขืน ส่วนของ ᨠ᩠ᨠᩫ ᨠ᩠ᨦᩫ ᨠ᩠ᨯᩫ ᨠ᩠ᨶᩫ ᨠ᩠ᨷᩫ ᨠ᩠ᨾᩫ จะออกเสียงคล้าย ᨠ᩠ᩋᨠ ᨠ᩠ᩋᨦ ᨠ᩠ᩋᨯ ᨠ᩠ᩋᩁ ᨠ᩠ᩋᨷ ᨠ᩠ᩋᨾ
แต่ในภาษาลื้อจะออกเสียงเป็น ก๊ก ก๋ง ก๊ด ก๋น ก๊บ ก๋ม ดังนั้นในที่นี้ให้เราจำเป็นแบบภาษาไทลื้อแทน
แต่ให้เข้าใจว่า อาจจะอ่านได้ทั้งสองแบบ กรณีที่อ่านคำนั้นๆ แล้วไม่มั่นใจในความหมาย ยกตัวอย่าง เช่น

ᨤ᩠ᨶᩫᨴᩱ᩠ᨿ – อ่านแบบภาษาขืนจะเป็น ค๋อนไตย อ่านแบบภาษาลื้อจะเป็น ค๋นไตย
นอกจากนั้นภาษาลื้อจะใช้เป็น ᨣ᩠ᨶᩫᨴᩱ᩠ᨿ – ออกเสียงเป็น ก๋นไตย อีกตัวอย่าง เช่น
ᨴᩩᩈ᩠ᩋᨦᨲ᩠ᨶᩫ – คำขืน ออกเสียง ตุ้สองต๋อน คำลื้อ ออกเสียงเป็น ตุ้สองต๋น หรือบางทีเราอาจจะได้ยิน ตุ้สองตุ๋น

ดังนั้นเราจำหรือเข้าใจแบบกว้างๆ โดยไม่ต้องเจาะจงเกินไป ให้สามารถปรับเปลี่ยนได้ตามความเหมาะสม

สระบางตัวก็ไม่ค่อยมีใช้งาน เช่น ᨠᩰ᩠ᨠ ᨠᩰ᩠ᨦ ᨠᩰ᩠ᨯ ᨠᩰ᩠ᨶ ᨠᩰ᩠ᨷ ᩰᨠ᩠ᨾ ใช้งานในภาษาบาลีเป้นส่วนใหญ่

พยํญชนะที่ใช้แทนตัวสะกดหลักในภาษาขืน

การใช้งานตัวสะกดในภาษาขืนจะคล้ายๆ กับภาษาไทย เราสามารถแทนตัวสะกด ด้วยพยัญชนะ บางตัวได้ เช่น ในภาษาไทย ตัวแม่ กน แทนด้วย น ยังสามารถแทนด้วยตัวเหล่านี้ได้อีกด้วย

ตัวอักษร	ชื่อพยัญชนะ	ออกเสียง	ใช้แทนแม่ กน ได้ไหม
น	น – หนู	/น/	✅ ใช้ตรงตัว
ญ	ญ – หญิง	/น/ (เฉพาะบางคำ)	✅ ใช้แทนได้ เช่น คำว่า ขยัน
ณ	ณ – เณร	/น/ (เฉพาะบางคำ)	✅ เช่น มณี, ภาณุ
ร	ร – เรือ	/น/ ในบางคำ (เฉพาะบาลี/สันสกฤต)	✅ เช่น มาร /มาน/
ล	ล – ลิง	/น/ ในบางคำ (เฉพาะบาลี/สันสกฤต)	✅ เช่น พล /พน/
ฬ	ฬ – จุฬา	/น/ ในบางคำ (เฉพาะบาลี/สันสกฤต)	✅ เช่น กาฬ /กาน/

ในภาษาขืนก็สามารถแทนได้ดังนี้

ᨬ ᨱ ᨶᩁ ᩃ ᩊ ตัวสะกดที่ใช้เหมือนตัว ᨶ

ตัวอย่างคำที่สะกดเหมือนตัว ᨶ

คำ	อ่านว่า	คำอ่าน
ᩈ᩵ᩣᩴᨤᩢ᩠ᨬ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᩈ᩵ᩣᩴᨤ᩠ᨶᩢ
ᩅᩥᨬ᩠ᨬᩣ᩠ᨱ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᩅ᩠ᨶᩥᨬᩣ᩠ᨶ
ᩍᨶᩣ᩠ᨴ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᩋ᩠ᨶᩥᨴᩤ
ᩋᩣᨧᩣ᩠ᩁ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᩋᩣᨧᩣ᩠ᨶ
ᨧᩰ᩠ᩁᨾᩣ᩠ᩁ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᨧᩰ᩠ᨶᨾᩣ᩠ᨶ
ᨩ᩠ᨶᩢᩢᨾᩪᩃ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᨩ᩠ᨶᩢᩢᨾᩪᩁ
ᨧᨠ᩠ᨠᩅᩤ᩠ᩊ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᨧ᩠ᨠᩢᨠᩅᩤ᩠ᨶ
ᨷᩩᨬᨷᩤᩁᨾᩦ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᨷᩪᩁᨷᩤᩁᨾᩦ
ᩅ᩠ᨶᩢᨧᩢᨶ᩠ᨴ᩼	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᩅ᩠ᨶᩢᨧ᩠ᨶᩢ
ᨹ᩠ᩃᨶᩣᨷᩩᨬ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᨹᩃᨶᩣᨷᩩᩁ
ᩈᩣᨾᩢ᩠ᨬ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᩈᩣᨾ᩠ᨶᩢ
ᨣᩩᨱ ᨻᩳ᩵	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᨣᩩᩁᨻᩳ᩵
ᨷᩰᩁᩣ᩠ᨱ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᨷᩰᩁᩣ᩠ᨶ
ᨠᩣ᩠ᩁᨠ᩠ᨴᩣᩴ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᨠᩣ᩠ᨶᨠᨴᩣᩴ
ᩋᩣᩉᩣ᩠ᩁ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᩋᩣᩉᩣ᩠ᨶ
ᨡᩮᩢᩢᩣᩈᩣ᩠ᩁ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᨡᩮᩢᩢᩣᩈᩣ᩠ᨶ
ᩉᩣᨠ᩠ᩅᩢᩁ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᩉᩣᨠ᩠ᩅᩢᨶ
ᨡᩮᩢᩢᩣᨡ᩠ᩅᩢᩁ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᨡᩮᩢᩢᩣᨡ᩠ᩅᩢᨶ
ᨲᨱᩖᩣ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᨲ᩠ᨶᩢᩉᩣ
ᨷᨬ᩠ᩉᩣ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᨷ᩠ᨶᩢᩉᩣ
ᩈᨬ᩠ᨬᩣ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᩈ᩠ᨶᩢᨬᩣ

ᨧ ᨩ ᨭ ᨮ ᨲ ᨳ ᨴ ᨵ ᩆ ᩇ ᩈ ตัวสะกดที่ใช้เหมือนตัว ᨯ

ตัวอย่างคำที่สะกดเหมือนตัว ᨯ

คำ	อ่านว่า	คำอ่าน
ᩋᩣᩴᨶᩣ᩠ᨧ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᩋᩣᩴᨶᩣ᩠ᨯ
ᩈᨠᩕᩣ᩠ᨩ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᩈ᩠ᨠᩢᨡᩣ᩠ᨯ
ᨷ᩠ᩅᨩᨽ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᨷ᩠ᩅᨯᨽ
ᨠᩰ᩠ᨭᨲᩨᩢ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᨠᩰ᩠ᨯᨲᩨᩢ
ᩈᩮᨮᩦ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᩈᩮ᩠ᨯᨮᩦ
ᨩᩣ᩠ᨲᨴᩱ᩠ᨿ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᨩᩣ᩠ᨯᨴᩱ᩠ᨿ
ᩈᩣᨾᩣ᩠ᨳ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᩈᩣᨾᩣ᩠ᨯ
ᩋᩕᩅᩤ᩠ᨴ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᩋᩰᩢᩅᩤ᩠ᨯ
ᩋᩣᩅᩩᨵ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᩋᩣᩅᩩᨯ
ᩋᩣᨠᩣ᩠ᩆ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᩋᩣᨠᩣ᩠ᨯ
ᩋᩣᨾᩣ᩠ᨲ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᩋᩣᨾᩣ᩠ᨯ
ᨾᩉᩣᩈ᩠ᨾᩩᨴ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᨾᩉᩣᩈᨾ᩠ᨾᩩᨯ
ᩅᩥᩈᩮ᩠ᩆ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᩅᩥᩈ᩠ᨿᨯ
ᨿᩣᨻᩥ᩠ᩇ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᨿᩣᨻ᩠ᨯᩥ
ᩈᩩᨽᩈ᩠ᨲᩥ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᩈᩩᨽᩣᩈ᩠ᨯᩥ
ᩁ᩠ᨳᩫᨠ᩠ᩅ᩠ᨿᩁ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᩁ᩠ᨯᩫᨠ᩠ᩅ᩠ᨿᩁ
ᩅ᩠ᨶᩢᨻᩩᨵ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᩅ᩠ᨶᩢᨻᩩᨯ
ᨹ᩠ᨯᩥᨴᩰ᩠ᩇ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᨹ᩠ᨯᩥ ᨴᩰ᩠ᨯ
ᩋᩕᨠᩣ᩠ᩇ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᩋᩰᩢᨠᩣ᩠ᨯ
ᩈᨧ᩠ᨧᨵᨾ᩠ᨾ᩼	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᩈ᩠ᨯᩢᨧᨵᩣᩴ
ᨾᩮᨲ᩠ᨲᩣ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᨾ᩠ᨿᨯᨲᩣ
ᩁᨮᨷᩤ᩠ᩃ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᩁ᩠ᨯᩢᨮᨷᩤ᩠ᨶ
ᨴᩉᩣ᩠ᩁ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	(ᨵᩤᩉᩣ᩠ᩁ) ᨴᩉᩣ᩠ᨶ

ᨡ ᨣ ᨥ ตัวสะกดที่ใช้เหมือนตัว ᨠ

ตัวอย่างคำที่สะกดเหมือนตัว ᨠ

คำ	อ่านว่า	คำอ่าน
ᩋᩢᩣ᩠ᨿᩈᩩᨡ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᩋᩢᩣ᩠ᨿᩈᩩᨠ
ᨶᩣ᩠ᨦᨶᩣ᩠ᨣ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᨶᩣ᩠ᨦ ᨶᩣ᩠ᨠ
ᩁᩰ᩠ᨣᨽᩱ᩠ᨿ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᩁᩰ᩠ᨠᨽᩱᨿ
ᩅ᩠ᨣᩢ	ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶᩅᩤ᩵	ᩅ᩠ᨠᩢ

ᨸ ᨹ ᨺ ᨻ ᨼ ᨽ ตัวสะกดที่ใช้เหมือนตัว ᨷ

ตัวอย่างคำที่สะกดเหมือนตัว ᨷ

บาลีว่า	คำ	เป็น	คำอ่าน
ᨷᩤᩊᩦᩅᩤ᩵	ᨷᩤᨷ	ᨸᩮ᩠ᨶ	ᨷᩣ᩠ᨷ
ᨷᩤᩊᩦᩅᩤ᩵	ᩁᩪᨷ	ᨸᩮ᩠ᨶ	ᩁ᩠ᨷᩪ
ᨷᩤᩊᩦᩅᩤ᩵	ᩃᩣᨽ	ᨸᩮ᩠ᨶ	ᩃᩣ᩠ᨽ
ᨷᩤᩊᩦᩅᩤ᩵	ᩈᨽᩣᩅ	ᨸᩮ᩠ᨶ	ᩈᨽᩣ᩠ᨷ

สำหรับตัวสะกดแม่ เกย กับแม่ เกอว หรือตัว ย กับ ว ในภาษาขืน ถึงจะไม่ได้แยกมาอย่างชัดเจน แต่ก็เป็นส่วนหนึ่งของไม้สระผสม

คำไทย (ไม้…)	ตัวอักษรขืน
ไม้ไก๋ย	ᨠᩱ᩠ᨿ
ไม้ก๋าย	ᨠᩣ᩠ᨿ
ไม้ก๋อย	ᨠᩭ
ไม้กุ๋ย	ᨠ᩠ᨿᩩ
ไม้กื๋ย	ᨠᩨ᩠ᨿ
ไม้ก๋วย	ᨠ᩠ᩅ᩠ᨿ
ไม้เก๋ย	ᨠᩮᩨ᩠ᨿ
ไม้ก๋าว	ᨠᩣ᩠ᩅ
ไม้กิ๋ว	ᨠ᩠ᩅᩥ
ไม้แก๋ว	ᨠᩯ᩠ᩅ
ไม้เกี๋ยว	ᨠᩴ᩠ᨿ

เพิ่มเติมเนื้อหาวิดีโอ คลิปสอนภาษาไทธรรม เกี่ยวกับสระประสมกับตัวสะกด
ทำให้เกิดเป็นสระประสมเพิ่มเติมที่ใช้ทั้งในภาษาไทลื้อ/ไทลื้อสิบสองปันนา
และภาษาขืน แนวทางการอ่านจะคล้ายๆ กัน และอาจจะมีปรับเล็กน้อย

การฝีกออกเสียง

วิธีฝึกออกเสียงผสมคำ ใช้รูปแบบดังนี้

(สระ) ใส่ (พยัญชนะ) ว่า (คำอ่านออกเสียง)

ตัวอย่างเช่น

ᨠᩧ᩠ᨠ – ไม้กิ๊ก ใส่ ก๊ะ ว่า กิ๊ก
ᨧ᩠ᨶᩫ – ไม้ก๋อน ใส่ จ๊ะ ว่า จ๋อน
ᩈ᩠ᨦᩢ – ไม้กั๋ง ใส่ ส๊ะ ว่า สัง

ฝึกทดสอบผสมกับพยัญชนะในภาษาขืน

การออกเสียงเมื่อใส่ ไม้หยัก ไม้ซัด

ไม้สระ ที่สามารถใส่ ไม้หยัก ไม้ซัด เพื่อประสมคำได้ คือตัวสระเสียงยาว ส่วนสระเสียงสั้น ผสมสระ แล้วออกเสียง โดยไม่มีการประสม ไม้หยัก ไม้ซัด หรือวรรณยุกต์
วิธีการไล่เสียง เมือประสม ตัวพยัญชนะ สระ และวรรณยุกต์ ก็จะอยู่ในรูปแบบ ดังนี้

—เสียงสูง — – — เสียงต่ำ—
อ๋อ อ่อ ออ | ออ อ่อ อ้อ

ตัวอย่าง

สังเกต สระเสียงสั้น จะไม่สามารถใช้ ไม้หยัก ไม้ซัด ได้ อย่างเช่นในตัวอย่าง ᨡᩫ᩠ᨷ ᨤᩫ᩠ᨷ ตัว ᨡ กับ ᨤ เป็นคู่พยัญชนะ เสียงสูง เสียงต่ำ ออกเสียง เหมือนกันเมื่อประสม กับสระเสียงสั้น อย่างในตัวอย่างข้างต้น ออกเสียงว่า (ค๊อบ) เมื่อประสมสระ ไม้ก๊อบ
ในขณะที่ ตัว ᨧ กับ ᨩ ซึ่งเป็น คู่พยัญชนะ เสียงสูง เสียงต่ำ เมื่อประสมกับสระเสียงยาว ในตัวอย่างคือ สระไม้ก๋อม จะสามารถใส่ ไม้หยัก และ ไม้ซัดได้ โดยเสียงเมื่อใส่ ไม้หยัก จะออกเสียงเหมือนกัน